fa تأویل و تفسیر معانی نمادین نقش‌مایه ماهی در قالی‌های دوره صفویه با نظر به مثنوی معنوی مولانا نماد شناسی و اسطوره شناسی علمی - پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">یکی از نقوشی که در آثار هنری ایران از دیرباز تا‌کنون به‌کار رفته، نقش‌مایه ماهی است. ماهی علاوه بر زیبایی فوق‌العاده در فرم، دربردارنده معانی عمیق و نمادینی است که موجب شده هنرمندان در دوره‌های مختلف به ترسیم و خلق دوباره آن بپردازند. از جمله این آثار هنری، قالی‌های دوره صفویه است. ماهی علاوه بر نقش مهمی که در باور ایرانیان باستان و اساطیر‌شان داشته، در فرهنگ و اعتقادات اسلامی نیز از جایگاه خاص و قابل تأملی برخوردار است. از آنجایی که مولانا در مثنوی معنوی تفسیر خاصی از معانی نمادین ماهی ارائه داده است، در این مقاله کوشیده شده تا معانی نمادین نقش‌مایه ماهی در قالی‌های صفویه با نظر به تفسیر مولانا مورد بررسی قرار گیرد. لذا پاسخ به سؤالات زیر، مورد نظر بوده است: (۱) ماهی در اعتقادات ایرانیان باستان و قرآن، چه جایگاهی دارد؟؛ (۲) ماهی در مثنوی معنوی، حاوی چه مفاهیم نمادینی است؟ و (۳) نقش‌مایه ماهی در قالی‌های صفویه با نظر به مثنوی معنوی، چه مفاهیم نمادینی را در خود گنجانده است؟ به‌طور کلی، این نقش‌مایه حامل معانی نمادین گوناگونی همچون عارف و سالک حقیقت، انسان کامل و انسان بهشتی است و گاه معنایی متفاوت با معانی مذکور، مانند زمین، جسم و انسان دنیوی می‌یابد. اما مفاهیم دسته اول در نقش‌مایه ماهی، مصداق بیشتری یافته‌اند.</div> <div style="text-align: justify;">Since long ago the motif of &ldquo;fish&rdquo; has been one of the motifs employed in Persian artworks. As well as having extraordinary beauty of form, fish has deep symbolic meanings and has motivated Persian artists of different ages to employ it in their works. Rugs of Safavid era are among such artworks. Both in ancient Iranian mythology and also in Islamic culture, fish has enjoyed a significant meaning and role. Since Movlana in his Mathnavi has offered special interpretation of symbolic meanings for fish, it has been tried in this paper to examine the symbolic meanings of fish motif in Safavid rugs in the light of Movlana&rsquo;s interpretation. In this article, these questions have been answered: (1) What is the place of fish in ancient Iranian mythology and also in Quran?; (2) What are the symbolic meanings of fish motif in Mathnavi?; and finally (3) What are the symbolic meanings of fish motif in Safavid rugs in the light of Movlana&rsquo;s Mathnavi? This motif carries with itself several symbolic meanings like: mystic, path of truth, perfect human and the man from heaven, as well as different meanings such as: earth, body, and earthly man.</div> قالی صفویه, ماهی, مثنوی معنوی, نماد Safavid Rugs, Fish, Mathnavi, Symbol 31 54 http://goljaam.icsa.ir/browse.php?a_code=A-10-404-2&slc_lang=fa&sid=1 Tayebeh Sabaghpour طیبه صباغ‌پور آرانی 1003194753284600988 1003194753284600988 No Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس Mahnaz Shayesteh-far مهناز شایسته‌فر 1003194753284600989 1003194753284600989 Yes Tarbiat Modares University دانشگاه تربیت مدرس