fa گفتمان باستانگرایی در نقوش قالی‌های تصویری دورۀ قاجار طرح و نقشه علمی - پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;">فرش دست‌باف ایران هنری ملی است که در تاریخ، فرهنگ، سنت و تمدن کهن ایران ریشه دارد. در گسترۀ زمان، با توجه به تغییرات جامعه، نقوش فرش دگرگونی یافته و موضوعات، اشکال و ترکیب<span dir="LTR">‌</span>های تازه به آن افزوده یا از آن کاسته شده است؛ برای نمونه، تحولات جدید اجتماعی در دورۀ قاجار موجب گردید تا نقوش تازه<span dir="LTR">‌</span>ای در فرش<span dir="LTR">‌</span>ها ابداع گردد که برخلاف نقوش انتزاعی پیشین، دارای تصاویری شبیه<span dir="LTR">‌</span>‌سازی‌شده یا تخیلی از پادشاهان بودند.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">این مقاله با رویکردی جامعه<span dir="LTR">‌</span>شناسانه و با مفاهیم چارچوب نظری لاکلاو و موفه در تحلیل گفتمان و ساختار معنایی محورهای همنشینی و جانشینی فردیناند دو سوسور، قالی<span dir="LTR">‌</span>های تصویری با موضوع پادشاهان در دورۀ قاجار را بررسی کرده و در پی یافتن پاسخ به این پرسش<span dir="LTR">‌</span>های اصلی بوده است که این قالی<span dir="LTR">‌</span>ها تحت تأثیر چه دال<span dir="LTR">‌</span>های گفتمانی در آن دوره بودند و چرا در قالی<span dir="LTR">‌</span>های این دوره تصاویر پادشاهان اسطوره<span dir="LTR">‌</span>ای و ایران باستان رواج یافتند؟</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;">مقالۀ حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی به تجزیه و تحلیل اطلاعات گردآوری‌شده از منابع کتابخانه<span dir="LTR">‌</span>ای پرداخته است و با مطالعۀ تعداد ده نمونه از فرش<span dir="LTR">‌</span>های تصویری بافته‌شده با موضوع پادشاهان ایران، به بررسی تأثیرات نظام گفتمانی دورۀ قاجار توجه کرده است. یافته<span dir="LTR">‌</span>های پژوهش در این مقاله نشان‌دهندۀ آن است که در دورۀ قاجار به‌دلیل نفوذ اندیشۀ هویت<span dir="LTR">‌</span>یابی در برابر سایر ملل، نزد اشخاصی که به اروپا سفر کرده و در جست‌وجوی علت عقب<span dir="LTR">‌</span>ماندگی ایران بودند، گفتمان ایرانیت رشد یافت؛ ازاین‌رو پادشاهان اسطوره<span dir="LTR">‌</span>ای و تاریخی دوران پیش از اسلام، به‌عنوان پادشاهان آرمانی و دوران طلایی ایران، در قالی<span dir="LTR">‌</span>های این دوره بازنمایی شدند. در این قالی<span dir="LTR">‌</span>ها ساختار همنشینی نقوش که با تصاویر پادشاهان، جانشین یکدیگر می<span dir="LTR">‌</span>شوند، بر اساس دال مرکزی باستان‌گرایی بر مفهوم هژمونی مشروعیت معنوی شاه از جانب خداوند و قدرت سیاسی او در دنیا تأکید می<span dir="LTR">‌</span>کنند.</p> <p style="text-align: justify;">Iranian hand-woven carpet is a national art rooted in the ancient civilization, culture and history of Iran. In history, carpet designs have been transformed, due to changes in society and at times subjects, designs, shapes and combinations are brought in or taken out. For example, during Qajar Era, new social transformations resulted in the invention of new motifs in rugs in contrast to former abstract motifs; with simulated or imagined images of kings.</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;This paper studies pictorial rugs of Qajar period with a sociological approach and with Laclau and Mouffe discourse analysis beside the semantic structure of Syntagmatic and Paradigmatic axes of Ferdinand de Saussure. It aims at finding the answer for the question of what discourse signifiers were affecting those rugs and the reason behind the popularity of the images of mythical ancient Iranian kings at that era.</p> <p style="text-align: justify;">Descriptive-analytic approach is used in this study and library documents were applied as data source. Ten samples of pictorial rugs, with Iranian kings as their subject, were selected randomly as the sample. The findings of this study reveal that since a willingness to find an Iranian identity right against other nations was to emerge at that era, people who travelled to Europe tended to find the reason behind Iran&rsquo;s underdevelopment. As a result, they introduced mythical kings and the pre-Islamic era as the ideal kings and the golden age, which was being reflected in the rugs of that period. The structure of motifs&rsquo; companionship seem to be replaced by images of kings in order to emphasize the hegemony of their divinely spiritual legitimacy and political power in the world.</p> قالیهای تصویری, باستان‌گرایی, تحلیل گفتمان, دورۀ قاجار. Pictorial Rugs, Archaism, Discourse Analysis, Qajar Era. 23 38 http://goljaam.icsa.ir/browse.php?a_code=A-10-513-2&slc_lang=fa&sid=1 elahe imani الهه ایمانی Elahe.imani1@gmail.com 10031947532846001513 10031947532846001513 No دانشگاه تربیت مدرس mahmod tavoosi محمود طاووسی tavoosi.mahmoud@modares.ac.ir 10031947532846001514 10031947532846001514 Yes دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس amirhosein chitsaziyan امیرحسین چیت سازیان 10031947532846001515 10031947532846001515 No دانشیار، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان ali sheykh mehdi علی شیخ مهدی 10031947532846001516 10031947532846001516 No دانشگاه تربیت مدرس