fa واکاوی مفاهیم مشترک رنگ و نقش در تزئینات گنبد شیخ‌لطف‌الله و قالی شیخ‌صفی طرح و نقشه علمی - پژوهشي Research <span style="line-height:96%"><span lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span style="line-height:96%"><span b="" mitra="" style="font-family:">دوره صفویه یکی از مهم ترین دوران تاریخ ایران در هنر و صنعت به ویژه قالیبافی است که در آن اشکال هندسی در هنر قالی گسترده شده و با ضابطه ای منطقی به کمال خود می رسد. از سوی دیگر هنر معماری نیز در این دوره به اوج تزئینات خارجی می رسد.&nbsp; با عنایت به وجه مشترک هنرها در جنبۀ نمادین آن ها ؛ این مطالعه با هدف واکاوی مفاهیم مشترک رنگ و نقش در تزئینات گنبد شیخ‌لطف‌الله اصفهان و قالی شیخ‌صفی اردبیل به عنوان دو شاهکار هنر صفوی انجام پذیرفت. در این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و ترسیم دیجیتال نقوش در نرم‌افزارهای راینو و فتوشاپ، الگوهای تزیینی هر اثر استخراج و طبقه‌بندی گردید. در راستای دستیابی به هدف تحقیق، دو سوال اصلی مطرح می گردد که: 1- نقوش و رنگ های بکاررفته در این دو اثر کدامند؟ و 2-چه مفاهیم مشترکی بین آن ها وجود دارد؟ یافته‌ها نشان می دهد که مفهوم محوری وحدت در کثرت از طریق نقوش حلزونی در هر دو اثر تجسم یافته است: در گنبد با همگرایی به سمت رأس و در قالی با هدایت نگاه به مرکز ترنج. شناسایی رنگ‌های نمادین لاکی (نماد حیات و تشیع) و طلایی (نماد نور الهی) در حاشیه‌های گنبد و متن قالی، گویای کاربرد هدفمند این رنگ‌ها برای انتقال مفاهیم اعتقادی مشترک است. همچنین نقوش گیاهی چون گل شاه‌عباسی (نماد جاودانگی) و اسلیمی‌های دهان‌اژدری (نماد محافظت) اگرچه در فرم متفاوت‌اند، در بازتاب مفاهیم عرفانی همسو هستند. این پژوهش مؤید آن است که هنرمند صفوی از زبان بصری یکپارچه برای بیان مفاهیم کیهان‌شناختی بهره ‌جسته است.</span></span></span></span> <span style="line-height:96%"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:96%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The Safavid period stands as one of the most significant eras in Iranian art and industry, particularly in carpet weaving, where geometric forms flourished and achieved logical perfection. Concurrently, architectural art reached its zenith in external ornamentation. Given the shared symbolic dimension of these arts, this study examines the common concepts of color and motif in the decorations of two Safavid masterpieces: the dome of Sheikh Lotfollah Mosque in Isfahan and the Sheikh Safi carpet of Ardabil. Employing a descriptive-analytical method and digital rendering of motifs in Rhinoceros and Photoshop software, decorative patterns from each work were extracted and classified.</span></span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:96%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">In order to achieve the research goal, two main questions are raised: 1- What are the motifs and colors used in these two works? and 2- What common concepts are there between them?<b> </b>Findings reveal that the core concept of unity in multiplicity manifests through spiral motifs in both works: converging toward the dome&rsquo;s apex and guiding the viewer&rsquo;s gaze to the carpet&rsquo;s central medallion (tarang). The identification of symbolic colors&mdash;crimson (symbolizing life and Shiism) and gold (representing divine light)&mdash;in the dome&rsquo;s borders and the carpet&rsquo;s field demonstrates their intentional use to convey shared ideological meanings. Floral motifs such as the Shah Abbasi flower (emblem of eternity) and dragon-mouthed arabesques (eslimi) (denoting protection), though formally distinct, align in reflecting mystical concepts. This research confirms that Safavid artists utilized a unified visual language to express cosmological principles.</span></span></span></span></span> تزیینات هنر,نقوش اسلیمی,نقوش ختایی,قالی شیخ صفی,گنبد شیخ لطف الله Art decorations,Eslimi motifs,Khatai motifs,Sheikh Safi carpet,Sheikh Lotfollah dome. 63 80 http://goljaam.icsa.ir/browse.php?a_code=A-10-1210-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahgol Arab Borbor ماه گل عرب بور بور artmehr5@gmail.com 10031947532846003485 10031947532846003485 Yes Msc, Department of Architecture, Faculty of Architecture, Damghan Branch, Islamic Azad University, Damghan, Iran دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده معماری، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران